อาการไทรอยด์เป็นพิษ มีอะไรบ้าง? สังเกตอาการในผู้หญิงและผู้ชาย

อาการไทรอยด์เป็นพิษอาจค่อยๆ เกิดขึ้นจนหลายคนไม่ทันสังเกต โดยอาจเริ่มจากอาการที่ดูเหมือนความเครียด พักผ่อนน้อย หรือร่างกายอ่อนเพลียทั่วไป บทความนี้จะพาทำความรู้จักอาการที่พบบ่อย ความแตกต่างของอาการไทรอยด์เป็นพิษในผู้หญิงและผู้ชาย รวมถึงแนวทางการรักษาและการป้องกันภาวะแทรกซ้อน เพื่อช่วยให้สังเกตความผิดปกติของร่างกายและเข้ารับการตรวจได้อย่างเหมาะสม

อาการไทรอยด์เป็นพิษคืออะไร? ทำไมผู้หญิงจึงเป็นมากกว่าผู้ชาย

ไทรอยด์เป็นพิษ (Hyperthyroidism หรือ Thyrotoxicosis) คือภาวะที่ร่างกายมีฮอร์โมนไทรอยด์มากเกินไป ส่งผลให้กระบวนการเผาผลาญและการทำงานของระบบต่างๆ ในร่างกายเร็วขึ้น จึงเกิดอาการได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่ใจสั่น มือสั่น น้ำหนักลด ขี้ร้อน เหงื่อออกง่าย ไปจนถึงอารมณ์แปรปรวนและนอนไม่หลับ

สาเหตุของไทรอยด์เป็นพิษมีหลายประการ เช่น โรคเกรฟส์ (Graves’ disease) ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันตนเองที่ร่างกายสร้างแอนติบอดีไปกระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้สร้างฮอร์โมนมากเกินไป นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากก้อนไทรอยด์ที่สร้างฮอร์โมนมากผิดปกติ หรือภาวะต่อมไทรอยด์อักเสบ

ไทรอยด์เป็นพิษผู้หญิงกับผู้ชายต่างกันไหม? ไทรอยด์เป็นพิษพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย โดยโรคเกรฟส์พบในผู้หญิงประมาณ 7-8 เท่า ของผู้ชาย แม้สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่สามารถอธิบายได้ทั้งหมด แต่ปัจจัยสำคัญอาจเกี่ยวข้องกับความแตกต่างของระบบภูมิคุ้มกันและฮอร์โมนเพศ โดยเฉพาะในหญิงสาว รวมถึงช่วงตั้งครรภ์และหลังคลอดที่ระบบภูมิคุ้มกันเปลี่ยนแปลง ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการเกิดหรือกำเริบของโรคเกรฟส์ในบางราย

เช็กอาการไทรอยด์เป็นพิษที่พบได้บ่อย

• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ แม้อยู่เฉยๆ ก็รู้สึกว่าหัวใจเต้นแรงหรือเร็ว
• น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ แม้รับประทานอาหารได้ตามปกติหรือรับประทานมากขึ้น
• มือสั่น โดยเฉพาะเวลายื่นมือหรือถือสิ่งของ
• ขี้ร้อน เหงื่อออกง่าย รู้สึกร้อนกว่าคนรอบข้างหรือทนต่ออากาศร้อนได้ไม่ดี
• หงุดหงิดง่าย วิตกกังวล หรืออารมณ์แปรปรวน เนื่องจากฮอร์โมนไทรอยด์ส่งผลต่อระบบประสาท
• นอนไม่หลับและเหนื่อยง่าย แม้จะพักผ่อนแล้วก็ยังรู้สึกอ่อนเพลีย
• ถ่ายบ่อยหรือท้องเสีย เนื่องจากระบบเผาผลาญและการทำงานของลำไส้เพิ่มขึ้น
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง โดยเฉพาะบริเวณต้นแขนและต้นขา
• ผมบางหรือผมร่วง รวมถึงผิวอาจอุ่นและชื้นกว่าปกติ
• คอโตหรือมีก้อนบริเวณลำคอ จากต่อมไทรอยด์ที่โตขึ้น
• ตาโปน ตาแห้ง ระคายเคือง หรือเห็นภาพซ้อน โดยเฉพาะในผู้ที่เป็นโรคเกรฟส์

อาการไทรอยด์เป็นพิษที่พบเฉพาะในผู้หญิง

• ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ประจำเดือนมาน้อยลง หรือรอบเดือนเปลี่ยนแปลง
• มีปัญหาเกี่ยวกับการตกไข่และการเจริญพันธุ์ หากฮอร์โมนไทรอยด์สูงผิดปกติและไม่ได้รับการรักษา
• อาการทางเพศเปลี่ยนแปลง เช่น ความต้องการทางเพศลดลง ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ในภาวะไทรอยด์ทำงานผิดปกติ
• อาการระหว่างตั้งครรภ์อาจซับซ้อนขึ้น โดยไทรอยด์เป็นพิษจากโรคเกรฟส์เป็นสาเหตุสำคัญในหญิงวัยเจริญพันธุ์ และหากควบคุมโรคได้ไม่ดี อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์
• ตาโปนหรืออาการทางตา สามารถพบร่วมกับโรคเกรฟส์ได้ โดยเฉพาะผู้ที่สูบบุหรี่ซึ่งมีความเสี่ยงต่อโรคตาไทรอยด์มากขึ้น

อาการไทรอยด์เป็นพิษที่พบเฉพาะในผู้ชาย

• ความต้องการทางเพศลดลง อาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและผลของภาวะไทรอยด์เป็นพิษต่อระบบสืบพันธุ์
• ภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ งานทบทวนและวิเคราะห์อภิมานพบความสัมพันธ์ระหว่างไทรอยด์เป็นพิษกับภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศในผู้ชาย และการรักษาภาวะไทรอยด์เป็นพิษอาจช่วยให้อาการดีขึ้นได้
• เต้านมโตในผู้ชาย (Gynecomastia) สามารถพบได้จากการเปลี่ยนแปลงสมดุลของฮอร์โมนเพศในภาวะไทรอยด์เป็นพิษ แต่ไม่ใช่อาการที่พบในผู้ชายทุกคน
• ความผิดปกติด้านการสร้างอสุจิหรือภาวะเจริญพันธุ์ อาจเกิดขึ้นได้ในผู้ชายบางรายจากการเปลี่ยนแปลงของระบบฮอร์โมน

เปรียบเทียบอาการไทรอยด์เป็นพิษในผู้หญิงและผู้ชาย

อาการ	ผู้หญิง	ผู้ชาย
ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว	✓	✓
น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ	✓	✓
มือสั่น ขี้ร้อน เหงื่อออกง่าย	✓	✓
หงุดหงิด นอนไม่หลับ	✓	✓
เหนื่อยง่าย กล้ามเนื้ออ่อนแรง	✓	✓
คอโตหรือมีก้อนบริเวณคอ	✓	✓
ตาโปนหรืออาการทางตาจากโรคเกรฟส์	✓	✓
ประจำเดือนผิดปกติ	พบได้	–
ความต้องการทางเพศลดลง	พบได้	พบได้
ภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ	–	พบได้
เต้านมโต	–	พบได้ในบางราย

หมายเหตุ อาการไทรอยด์เป็นพิษส่วนใหญ่ไม่ได้จำกัดเฉพาะเพศใดเพศหนึ่ง ความแตกต่างที่เห็นได้ชัดมักเป็นอาการที่เกี่ยวข้องกับระบบสืบพันธุ์และฮอร์โมนเพศ

อาการไทรอยด์เป็นพิษแบบไหนควรรีบพบแพทย์

• หัวใจเต้นเร็วมากหรือใจสั่นรุนแรง
• มีไข้สูง
• สับสน เพ้อ หรือมีการเปลี่ยนแปลงของระดับความรู้สึกตัว
• อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรง
• อ่อนเพลียมากหรือมีภาวะขาดน้ำ
• หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรือมีอาการคล้ายภาวะหัวใจผิดปกติ

แนวทางรักษาไทรอยด์เป็นพิษ

แนวทางรักษาไทรอยด์เป็นพิษจะขึ้นอยู่กับสาเหตุ ระดับฮอร์โมน อายุ สุขภาพโดยรวม ขนาดของต่อมไทรอยด์ รวมถึงความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย โดยแนวทางหลักมีดังนี้

ยาต้านไทรอยด์

ตามหลักการแล้ว แพทย์จะพยายามรักษาผู้ป่วยด้วยยาเป็นอันดับแรก โดยมีระยะเวลาให้ยารักษาสูงสุดจนหย่าขาดจากยาได้ประมาณ 2 ปี เนื่องจากการรับประทานยาปริมาณมากและต่อเนื่องเป็นเวลานานเกินไป อาจส่งผลข้างเคียงต่อตับและความแข็งแรงของเม็ดเลือดแดง รวมถึงเสี่ยงต่อการเกิดอาการแพ้ยาได้

ยาต้านไทรอยด์มีหน้าที่ลดการสร้างฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ เพื่อควบคุมระดับฮอร์โมนให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม แพทย์อาจใช้ยากลุ่ม Thionamides เช่น Methimazole หรือ Propylthiouracil ตามข้อบ่งชี้ของแต่ละราย

ในช่วงแรกอาจใช้ยากลุ่ม Beta-blocker เพื่อช่วยควบคุมอาการ เช่น ใจสั่นและหัวใจเต้นเร็ว ทั้งนี้ผู้ป่วยควรรับประทานยาตามคำแนะนำและมาตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ ไม่ควรหยุดยาเอง เพราะอาการอาจกลับมาได้

ไอโอดีนกัมมันตรังสี

เป็นการรับประทานสารไอโอดีนกัมมันตรังสีที่ถูกดูดเข้าสู่ต่อมไทรอยด์ จากนั้นรังสีจะช่วยทำลายเซลล์ไทรอยด์บางส่วนเพื่อลดการผลิตฮอร์โมน วิธีนี้มีประสิทธิภาพในการรักษา แต่ผลการรักษาไม่ได้เกิดขึ้นทันทีและอาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน

วิธีนี้ไม่เหมาะกับทุกคน เช่น ผู้หญิงที่กำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร และผู้ที่มีโรคตาไทรอยด์รุนแรงบางกรณี นอกจากนี้ หลังการรักษาอาจเกิดภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำและจำเป็นต้องรับประทานฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทนในระยะยาว

ข้อดีของการรักษาด้วยไอโอดีนกัมมันตรังสีคือไม่ต้องผ่าตัด แต่ข้อเสียคือผู้ป่วยต้องได้รับรังสีจากแร่ไอโอดีน รวมถึงโรคอาจกลับมาเป็นซ้ำได้ ซึ่งในบางรายอาจจำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัดในที่สุด

ผ่าตัดต่อมไทรอยด์

การผ่าตัดเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง โดยแพทย์จะนำเนื้อเยื่อต่อมไทรอยด์ออกบางส่วนหรือทั้งหมดตามข้อบ่งชี้ เพื่อควบคุมการสร้างฮอร์โมน วิธีนี้อาจพิจารณาในผู้ที่มีต่อมไทรอยด์โตมาก มีอาการทางตารุนแรง ไม่สามารถใช้วิธีอื่นได้ หรือมีอาการกลับเป็นซ้ำหลังการรักษา

หลังผ่าตัด หากมีการนำต่อมไทรอยด์ออกทั้งหมด ร่างกายจะไม่สามารถสร้างฮอร์โมนไทรอยด์ได้เพียงพอ จึงต้องรับประทานฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทนตามแพทย์สั่งในระยะยาว

ข้อดีของการผ่าตัดไทรอยด์ในผู้ป่วยโรคไทรอยด์เป็นพิษ คือสามารถรักษาให้หายขาดจากโรคเรื้อรังนี้ได้ทันที หลังจากผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกเกือบทั้งหมดทั้งสองข้าง

สรุป

อาการไทรอยด์เป็นพิษเกิดจากการมีฮอร์โมนไทรอยด์มากเกินไป ทำให้ระบบต่างๆ ในร่างกายทำงานเร็วขึ้น อาการที่พบได้บ่อย ได้แก่ ใจสั่น น้ำหนักลด มือสั่น ขี้ร้อน เหงื่อออกง่าย นอนไม่หลับ และถ่ายบ่อย ผู้หญิงมีโอกาสเป็นไทรอยด์เป็นพิษมากกว่าผู้ชาย โดยเฉพาะโรคเกรฟส์ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันตนเอง แม้อาการหลักของผู้หญิงและผู้ชายจะคล้ายกัน แต่ความผิดปกติด้านประจำเดือนและการทำงานของระบบสืบพันธุ์อาจแตกต่างกัน สิ่งสำคัญที่ควรระมัดระวังระหว่างการรักษาโรคไทรอยด์เป็นพิษด้วยยาต้านไทรอยด์หรือการกลืนแร่ คือการตรวจคัดกรองมะเร็งด้วยอัลตราซาวด์ไทรอยด์เป็นระยะ ตามความเห็นของแพทย์ เพื่อให้สามารถตรวจพบความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ได้ตั้งแต่ระยะแรก และวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสมทันท่วงที

หากมีอาการต่อเนื่องควรพบแพทย์เพื่อตรวจระดับฮอร์โมนและหาสาเหตุที่แท้จริง ส่วนผู้ที่มีไข้สูง ใจเต้นเร็วมาก สับสน หรืออาเจียนและท้องเสียรุนแรง ควรรีบเข้ารับการรักษา สำหรับผู้ที่กำลังมองหาแนวทางรักษาไทรอยด์ สามารถพิจารณาบริการที่ Thyroidman Clinic ซึ่งมีการประเมินและวางแผนการรักษาตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

ไทรอยด์เป็นพิษรักษาหายขาดได้ไหม

คำตอบคือ ไทรอยด์เป็นพิษสามารถรักษาให้หายขาดและจบจากโรคได้ โดยวิธีที่ทำให้หายขาดได้แน่นอนมีเพียงการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกเกือบทั้งหมดทั้งสองข้างเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากผู้ป่วยตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาได้ดี หรือได้ผลดีจากการกลืนแร่ไอโอดีนกัมมันตรังสี ก็ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด

อาการไทรอยด์เป็นพิษอันตรายไหม

หากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมสามารถควบคุมโรคได้ แต่หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ ปัญหากระดูก และในกรณีรุนแรงอาจเกิด Thyroid Storm ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉิน

ไทรอยด์เป็นพิษติดต่อได้ไหม

ไทรอยด์เป็นพิษไม่ใช่โรคติดต่อ เพราะสาเหตุส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน การอักเสบของต่อมไทรอยด์ หรือก้อนที่สร้างฮอร์โมนมากผิดปกติ จึงไม่สามารถแพร่จากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งได้

ผู้ชายกับผู้หญิงมีอาการไทรอยด์เป็นพิษต่างกันไหม

อาการหลักส่วนใหญ่เหมือนกัน เช่น ใจสั่น น้ำหนักลด มือสั่น ขี้ร้อน และเหงื่อออกง่าย แต่ผู้หญิงอาจสังเกตได้ว่าประจำเดือนผิดปกติ ขณะที่ผู้ชายบางรายอาจมีความต้องการทางเพศลดลง ภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ หรือเต้านมโตจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนได้